
Valid Mürsəl: “Azərbaycanda marketinq bazarının gələcəyi daha çox data, texnologiya və düzgün strategiya üzərində qurulacaq”

BAKI — Rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə marketinq sektoru da ciddi transformasiya mərhələsindən keçir. İstehlakçı davranışlarının dəyişməsi, sosial media platformalarının biznes kommunikasiyasında rolunun artması, süni intellekt texnologiyalarının marketinq proseslərinə daxil olması şirkətlərin reklam və brend strategiyalarına yanaşmasını yenidən formalaşdırır.
Azərbaycanda reklam və marketinq sahəsində fəaliyyət göstərən VMAX Agency də bu dəyişiklikləri nəzərə alaraq rəqəmsal marketinq, sosial media, kontent və yeni nəsil kommunikasiya həlləri istiqamətində fəaliyyətini inkişaf etdirir.
VMAX Agency-nin rəhbəri Valid Mürsəl ilə müsahibəmizdə Azərbaycanın marketinq bazarının gələcəyi, şirkətlərin qarşılaşdığı əsas çağırışlar, rəqəmsal platformaların biznesə təsiri, süni intellektin yaratdığı imkanlar və yerli brendlərin beynəlxalq bazara çıxışında marketinqin rolu barədə danışdıq.
— Valid bəy, ümumilikdə Azərbaycanda marketinq bazarının hazırkı vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
— Marketinq bazarı əvvəlki dövrlə müqayisədə kifayət qədər dəyişib. Ən böyük dəyişiklik istehlakçının informasiya qəbul etmə formasında baş verib.
İnsanlar artıq yalnız televiziya, radio və ya ənənəvi reklam kanalları vasitəsilə brendlərlə tanış olmurlar. Sosial media, axtarış sistemləri, video platformalar və digər rəqəmsal kanallar insanların gündəlik qərarvermə prosesinin bir hissəsinə çevrilib.
Bu dəyişiklik şirkətlərdən də yeni yanaşma tələb edir.
Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan bazarında marketinqin növbəti mərhələsi sadəcə reklam büdcələrinin artırılması ilə deyil, həmin büdcələrin daha düzgün istiqamətləndirilməsi ilə bağlı olacaq.
Şirkət öz auditoriyasını nə qədər yaxşı tanıyırsa, marketinq fəaliyyətindən əldə etdiyi nəticəni də bir o qədər düzgün qiymətləndirə bilər.
— Sizcə, gələcəkdə ənənəvi reklam kanallarının rolu azalacaq?
— Mən ənənəvi və rəqəmsal marketinqi bir-birinə alternativ kimi görmürəm.
Burada əsas məsələ şirkətin hansı məqsədə çatmaq istəməsidir.
Bəzi brendlər üçün geniş kütləyə çıxış vacibdir, digərləri üçün isə konkret auditoriyaya fokuslanmaq daha effektiv ola bilər. Buna görə marketinq strategiyası bir platformaya bağlı olmamalıdır.
Əsas məsələ bütün kommunikasiya kanallarının vahid strategiya daxilində işləməsidir.
— Rəqəmsal marketinqin gələcəkdə əsas üstünlüyü nə olacaq?
— Ölçülə bilməsi.
Rəqəmsal platformalar şirkətə istifadəçinin davranışı haqqında daha çox məlumat əldə etmək imkanı verir. Hansı kontentə baxıldı, hansı reklam daha çox maraq yaratdı, istifadəçi hansı mərhələdə reaksiyasını dəyişdi — bütün bunları analiz etmək mümkündür.
Bu məlumatlar düzgün təhlil ediləndə marketinq qərarları daha əsaslandırılmış olur.
Gələcəkdə şirkətlərin “məncə, bu reklam işləyər” yanaşmasından daha çox “məlumatlar bunu göstərir” yanaşmasına keçəcəyini düşünürəm.
— Burada süni intellektin rolunu necə görürsünüz?
— Süni intellekt marketinq sektorunda ciddi dəyişiklik yaradacaq və artıq bu proses başlayıb.
Kontent ideyalarının hazırlanması, auditoriya analizləri, məlumatların emalı, reklam kampaniyalarının optimallaşdırılması və müxtəlif əməliyyatların avtomatlaşdırılması kimi sahələrdə süni intellekt marketoloqların işini sürətləndirə bilər.
Amma mən süni intellektin marketoloqu tam əvəz edəcəyini düşünmürəm.
Texnologiya məlumatı emal edə bilər, müəyyən nümunələri göstərə bilər, amma brendin mövqeləndirilməsi, biznes məqsədinin müəyyənləşdirilməsi və düzgün kommunikasiya strategiyasının qurulması yenə də insan qərarlarını tələb edir.
Əsas üstünlük texnologiyadan istifadə edən deyil, onu düzgün strategiyaya inteqrasiya edən şirkətlərdə olacaq.
— Azərbaycan şirkətlərinin marketinq strategiyalarında hansı dəyişikliklərə ehtiyac var?
— İlk növbədə marketinqə xərc kimi deyil, biznesin inkişaf mexanizmlərindən biri kimi baxmaq lazımdır.
Bəzən marketinq yalnız satış yaratmaq funksiyası ilə qiymətləndirilir. Halbuki marketinqin funksiyası daha genişdir.
Brendin tanınması, müştəri etimadının formalaşdırılması, bazarda mövqeləndirmə, müştəri təcrübəsi və uzunmüddətli əlaqələr də marketinq strategiyasının bir hissəsidir.
Şirkət qısa müddətli nəticə ilə yanaşı uzunmüddətli brend dəyərini də nəzərə almalıdır.
— Sizcə, Azərbaycan brendlərinin əsas problemi nədir?
— Mən bunu ümumiləşdirib bir problem kimi təqdim etməzdim. Hər şirkətin öz bazarı və öz çətinliyi var.
Amma bazarda tez-tez gördüyümüz məsələlərdən biri strategiya ilə icranın bir-birindən ayrılmasıdır.
Məsələn, şirkətin çox yaxşı məhsulu ola bilər, amma onun kim üçün nəzərdə tutulduğu və bazarda necə fərqləndirildiyi aydın deyilsə, reklam kampaniyası istənilən nəticəni verməyə bilər.
Marketinq reklamdan əvvəl başlayır.
Məhsulun mövqeləndirilməsi, auditoriyanın müəyyənləşdirilməsi, qiymət strategiyası, kommunikasiya dili və brendin vizual kimliyi bir sistem kimi düşünülməlidir.
— Brend quruculuğu Azərbaycan biznesində nə qədər önəmlidir?
— Çox önəmlidir.
Şirkətin adı, loqosu və vizual kimliyi brendin yalnız görünən hissəsidir. Əsl brend isə müştərinin həmin şirkət haqqında beynində formalaşan təsəvvürdür.
Əgər müştəri şirkəti yalnız aşağı qiymətlə əlaqələndirirsə, bu da brend mövqeləndirməsidir. Əgər şirkəti keyfiyyət, etibar və innovasiya ilə əlaqələndirirsə, bu da brend mövqeləndirməsidir.
Ona görə şirkət öz brendinin bazarda hansı assosiasiya yaratmasını əvvəlcədən müəyyənləşdirməlidir.
— Sosial media bu prosesdə hansı rolu oynayır?
— Sosial media artıq şirkətin əlavə kommunikasiya kanalı deyil, bir çox biznes üçün əsas kommunikasiya platformalarından biridir.
Xüsusilə qısa video formatlarının inkişafı brendlərə özlərini daha sürətli və daha kreativ şəkildə təqdim etmək imkanı verib.
Amma sosial mediada yalnız məhsulun reklamını paylaşmaq kifayət deyil.
Auditoriya brendin arxasında real insan, real hekayə və real dəyər görmək istəyir.
Buna görə müasir sosial media marketinqində kontent strategiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
— TikTok-un biznes marketinqində rolunu necə qiymətləndirirsiniz?
— TikTok-un inkişafı rəqəmsal marketinq bazarında mühüm dəyişikliklərdən biridir.
Əvvəllər TikTok daha çox əyləncə platforması kimi qəbul olunurdu. Bu gün isə şirkətlər üçün auditoriya ilə kommunikasiya, kontent və brend tanıtımı baxımından ciddi imkanlar yaradır.
Burada əsas məsələ platformanın öz dinamikasını başa düşməkdir.
Brend öz ənənəvi reklamını olduğu kimi TikTok-a köçürməkdənsə, platformanın istifadəçi davranışına uyğun kommunikasiya yaratmalıdır.
VMAX Agency olaraq biz də rəqəmsal platformaların bu imkanlarını marketinq strategiyalarının bir hissəsi kimi qiymətləndiririk.
— VMAX Agency-nin bu bazardakı əsas yanaşması nədir?
— Bizim üçün əsas məsələ müştərinin biznes məqsədini başa düşməkdir.
Biz hər layihəyə “nə reklam edəcəyik?” sualı ilə deyil, “biznes hansı nəticəni əldə etmək istəyir?” sualı ilə yanaşmağı daha doğru hesab edirik.
Çünki marketinq yalnız kreativ ideyadan ibarət deyil.
Strategiya, auditoriya, kommunikasiya, kontent, media seçimi və nəticələrin ölçülməsi birlikdə işləməlidir.
VMAX Agency-nin məqsədi də bu komponentləri bir-birindən ayrı deyil, vahid marketinq yanaşmasının hissələri kimi inkişaf etdirməkdir.
— Azərbaycan şirkətlərinin xarici bazarlara çıxışında marketinqin rolu nə qədər böyükdür?
— Xarici bazara çıxmaq istəyən şirkət üçün marketinq yalnız reklam məsələsi deyil, bazarın özünü anlama məsələsidir.
Başqa ölkədə fəaliyyət göstərmək istəyən şirkət həmin bazarın istehlakçısını, rəqiblərini, kommunikasiya dilini və mədəni xüsusiyyətlərini öyrənməlidir.
Azərbaycan bazarında uğurlu olan strategiyanın başqa ölkədə avtomatik işləyəcəyini düşünmək düzgün olmaz.
Beynəlxalq marketinq lokal düşüncə ilə qlobal strategiyanın balansını tələb edir.
— Qarşıdakı illərdə marketinq bazarında hansı tendensiyaları daha çox görəcəyik?
— Mən bir neçə istiqamətin daha da güclənəcəyini düşünürəm.
Birincisi, data əsaslı qərarvermə.
İkincisi, süni intellekt və avtomatlaşdırma.
Üçüncüsü, qısa video və canlı yayım formatlarının inkişafı.
Dördüncüsü, fərdiləşdirilmiş kommunikasiya.
Beşincisi isə brendlərin öz auditoriyaları ilə daha uzunmüddətli əlaqələr qurmağa çalışması.
Bütün bunların ortaq nöqtəsi texnologiyadır. Amma texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, marketinqin mərkəzində yenə insan dayanacaq.
— Sizcə, gələcəyin marketoloqu hansı xüsusiyyətlərə sahib olmalıdır?
— Məncə, yalnız reklam texnikalarını bilmək kifayət etməyəcək.
Gələcəyin marketoloqu biznesi anlamalı, rəqəmlərlə işləyə bilməli, texnologiyanı izləməli və eyni zamanda kreativ düşünməyi bacarmalıdır.
Marketinq həm analitik, həm də yaradıcı sahədir.
Bu iki tərəfi birləşdirə bilən mütəxəssislərə tələbin artacağını düşünürəm.
— Sonda, Azərbaycanda marketinq bazarının gələcəyi ilə bağlı əsas gözləntiniz nədir?
— Mən bazarın daha peşəkar və daha ölçülə bilən istiqamətə gedəcəyini düşünürəm.
Şirkətlər marketinq qərarlarını daha çox məlumat, araşdırma və nəticələr əsasında verməyə başlayacaqlar.
Rəqəmsal platformalar, süni intellekt və yeni texnologiyalar bu prosesi sürətləndirəcək.
Amma nəticədə dəyişməyən bir prinsip var: şirkət öz müştərisini anlamalıdır.
Texnologiya dəyişəcək, platformalar dəyişəcək, reklam formatları dəyişəcək. Lakin insanın ehtiyacını düzgün başa düşmək və ona uyğun dəyər yaratmaq marketinqin əsasını təşkil etməyə davam edəcək.
VMAX Agency rəhbəri Valid Mürsəlin fikrincə, Azərbaycanın marketinq bazarının növbəti mərhələsi texnologiya ilə strategiyanın daha sıx birləşməsi ilə xarakterizə olunacaq. Şirkətlər üçün əsas məsələ isə sadəcə rəqəmsal platformalarda görünmək deyil, həmin platformalarda ölçülə bilən nəticə və uzunmüddətli brend dəyəri yaratmaq olacaq.

























